Talent ontwikkelen, wat is dat eigenlijk?

Talent ontwikkelen. Wat is dat eigenlijk?

En hoe doen we dat in het Huis van Marco Polo?

De Duitse cultuurfilosoof Jean Gebser (1905-1973) formuleerde een ontwikkelingsmodel waarin een systeem (mens, groep, samenleving) steeds van latentie via potentie en expressie uiteindelijk in deficiëntie belandt. Je kunt hier het bloeivermogen van een bloem in zien. Talent kun je beschouwen als de kracht die zich via de stengel in de bijzondere bladvorm van de bloem openbaart (de oude Grieken noemden dit zich openbaren van kracht energeia). Analoog hieraan kun je de latente mogelijkheden van een mens (zich kenmerkend door intelligenties, intensiteit, toewijding, drive, compassie, inlevingsvermogen, doorzettingsvermogen, discipline) beschouwen als krachten die zich openbaren, of manifest worden.

Af en toe gaat dit openbaren vanzelf, indien de omstandigheden juist zijn: omgeving, voeding, stimuli.

Zo zijn er hoogbegaafde kinderen die moeiteloos hun schoolloopbaan doorlopen, genieten van studeren, vrienden hebben en waarbij er geen enkele zorg is over het wel of niet tot bloei komen van talenten. Opgroeien en leren lijken als vanzelf te gaan. Omgeving, voeding, stimuli zijn in de juiste mate aanwezig om de talenten in het hoogbegaafde kind tot bloei te kunnen laten komen.

Naarmate de ontwikkeling meer moet gaan aansluiten bij wat de buitenwereld in het algemeen vraagt gaat dit openbaren minder vanzelf, en soms helemaal niet meer vanzelf – dan is het belangrijk dat je als mens een intrinsieke motivatie tevoorschijn roept: hierbij is van essentieel belang dat je je niet meer richt op de vraag: “waarom zou ik dit doen?” maar je gaat richten op de vraag: “WaarTOE zal ik dit gaan doen?”

De eerste vraag heeft te maken met je achtergrond, met de wetten waaruit je voortkomt; de tweede vraag heeft te maken met de kwestie van je aanwezigheid op aarde: wat kom je hier doen?

De behoefte aan autonomie is bij hb-ers sterk aanwezig. In een omgeving waarin ‘wetten’ een duidelijke rol spelen en een hb-er zichzelf onvoldoende herkent kan hij gaan rebelleren of ander problematisch gedrag gaan vertonen. Soms erg lastig voor de omgeving, soms vooral lastig voor zichzelf, maar altijd als signaal dat er iets niet goed gaat.

Wanneer we van kinderen vragen een bepaalde methode te volgen om tot een oplossing te komen, denk bijvoorbeeld aan het automatiseren van de tafels, dan zijn er kinderen die zo handig kunnen rekenen dat ze niet begrijpen waarom ze zouden moeten automatiseren. Ze komen toch tot een oplossing? Ook regels om de regels is iets waar hb-ers veel moeite mee hebben. Een regel, afspraak moet een doel dienen. Als dit doel niet helder is of niet overeenkomt met het doen dat de hb-er voor ogen heeft ontstaat er frictie. De zin van de dingen die je doet is van essentieel belang.

Wij gaan het gesprek over deze ‘wetten’ niet uit de weg. Bewustwording van de functie van deze ‘wetten’ helpt de eigen plaats hierin te bepalen.

Mariska is 10, hoogbegaafd en dyslectisch maar de jaren die zij doorbracht op de basisschool nooit aangesproken op haar talent, slechts geconfronteerd met de beperkingen in haar lees- en taalontwikkeling. Zij heeft geen idee waarvoor zij leert, het doel van iedere les, ieder vak en de hele schoolgang ontgaat haar. Het gewone leven speelt zich thuis af, daar waar zij zichzelf kan zijn. We gaan kijken wat zij nodig heeft om weer gemotiveerd te kunnen raken. Kunnen we door haar inzicht te geven in het doel van onderwijs en haar persoonlijke leerdoelen weer motiveren voor het reguliere, vrij traditionele onderwijs. Of heeft zij behoefte aan een onderwijsvorm waarin er veel meer ruimte is voor haar behoefte aan autonomie? In beide gevallen hebben we haar nodig en nemen we haar mee in dit leerproces. Want alleen als zij zelf tot inzicht komt kan zij de motivatie vinden het pad te gaan dat bij haar past.

Talent draagt de belofte in zich dat je een persoonlijke uitrusting hebt die je geschikt maakt om ten uitvoer te brengen wat je als mens hier komt doen, en dit op meerdere niveau’s tegelijk. Talent ontwikkelen draagt bij aan het vermogen om je taken uit te voeren, ook al zie je die taken nog helemaal niet voor je. Soms moet je gewoon vertrouwen op wat de wereld voor je in petto heeft.

Zo was er een elfjarige die zich afvroeg wat hij hier kwam doen. Hij durfde letterlijk de stap op de wereld niet met overtuiging te gaan zetten omdat hij zocht naar het doel van zijn aanwezigheid hier. Die zekerheid kan hij echter alleen maar verkrijgen door het leven aan te gaan en gaandeweg te ontdekken wat dat doel is.

Al doende kunnen we gaan ervaren waar talent ligt. In de begeleiding van hb-ers is het belangrijk aandacht te hebben voor deze zijnsvragen en ze te helpen dit voor hen zo essentiële leerproces aan te gaan omdat het de basis is waarop zijn aanwezigheid hier rust. Alleen aandacht geven aan de ‘wetten’ zal misschien tijdelijk iets oplossen. De hb-er die echter worstelt met ‘zijn’ zal vroeg of laat hier toch weer met vragen komen. Het helpt wanneer er in de begeleiding ruimte is voor spiegeling en confrontatie met die zijns vragen. Alle emoties die hierbij aanwezig zijn mogen benoemd en gekend omdat alleen dat wat gezien kan worden ook beïnvloed kan worden. Wegdrukken (de bekende bal onder water) heeft geen zin en leidt slechts tot explosies die niets positiefs brengen. Aanvaarden helpt om ermee aan de slag te kunnen gaan.

Mariska is boos op de leerkrachten die haar niet konden zien en haar eenzaamheid en frustratie gevoed hebben. Ze heeft dit gevoel ver weg gedrukt en oogt emotieloos als ze erover praat. Net zo emotieloos als ze over de hele schoolgang praat. Maar die woede komt soms naar buiten, op onverwachte momenten, als een explosie van onmacht. Ze mag leren deze emoties te aanvaarden als de pijn die daar hoort waar die veroorzaakt is. Uiten en opruimen zodat langzaamaan de scherpe kanten van dit verdriet kunnen slijten en ze niet bij nieuwe frustraties de ballast van het verleden nog meedraagt

Als je niet durft te vertrouwen dan bemerk je het tweede domein van je ontwikkeling: het 1e domein is de energeia in jezelf; het 2e domein is de energeia in de samenwerking met de Ander.

Een initiële kwestie in dit samenwerken is angst. Angst is de zeer diep gewortelde neiging van je bewustzijn om het onbekende te vermijden teneinde te overleven. Angst overstijgen doe je door de brug over te gaan naar de Ander. Denk aan de film Indiana Jones and the last Crusade waarin de laatste stap van Indiana naar de Graalburcht inhoudt dat hij vrijwillig in een afgrond stapt. Hij vertrouwt op de aantekeningen van zijn vader en hij stapt op een onzichtbare brug. Die brug is een symbool voor de ultieme overtocht naar de Ander.

Het ontwikkelen van talent is niet los te zien van de ander, en, sterker nog, is van die Ander volkomen afhankelijk als het gaat om het tot volle wasdom brengen van je talent ten behoeve van de samenleving. Hiermee beland je in het 3e domein: de energeia in het dienen van project Aarde. Dit project is (naar ons weten) voor het eerst bewust geformuleerd door de Amerikaanse uitvinder en designer Buckminster Fuller die zo rond zijn 30e levensjaar ontdekte dat het hogere doel voor zijn talenten was het handelen in relatie tot het leren overleven van de mensheid op Spaceship Earth. (Dit was in de jaren ’20 van de vorige eeuw). Zijn visie was de relatie te tonen tussen de mens en het universum (of zoals hij het noemde Universe, alsof dit een intelligentie was), en de noodzaak om een technologie te ontwikkelen die, de natuurwetten volgend, ons als mensen in staat zou stellen om steeds meer met steeds minder te doen. Ephemeralization noemde hij dat: het langzaamaan oplossen van het materiële in het structurele.

Uiteindelijk kon Fuller zijn volledige, enorme, talent dienstbaar maken aan het project van zijn leven. Fuller moest hiervoor echter door een doodsmoment heengaan. Veel zeer begaafde mensen kennen dat moment, als voorstadium van het komen tot een echte en overtuigende beslissing over hun eigen leven. Sommigen noemen het de “donkere Nacht”, anderen de “Crisis”… hoe dan ook, het lijkt een belangrijke bijdrage te leveren aan het ontwaken van je innerlijke vuur.

Een burnout, depressie, ernstige ziekte, ontslag, verlies van dierbaren, het zijn momenten die ons raken in ons mens zijn. Momenten die ons helpen ons leven te bezien en te reflecteren op dat wat was. Ze helpen ons keuzes te maken, veranderingen aan te gaan, groei een kans te geven. Je kunt je er door laten ontmoedigen, maar je kunt er ook moed uit halen, er kracht in vinden om de weg naar het ontwikkelen van jouw talent werkelijk te gaan lopen. Wij gaan op zoek naar de boodschap die in dit lijden verborgen zit.

Een hb-er die vooral leert vanuit ervaring en daarbij zijn intuïtie gebruikt wil in onze maatschappij nog wel eens de weg naar zichzelf kwijtraken door het belang dat aan ratio wordt gesteld. Iets is pas wáár als het wetenschappelijk bewezen is en jij minstens een zeer goed onderbouwd argument hebt vanuit die wetenschap om je mening te staven. Niet zelden raken deze hb-ers in een depressie omdat ze juist hun grootste bron van wijsheid negeren. Hoe ga jij je talent inzetten in een wereld die andere kennisbronnen aan lijkt te boren? Het lijden leidt zo tot reflectie en onderzoek.

Het komt voor dat je als begaafd mens terugdeinst voor de kracht, en teleurgesteld raakt, angstig, wanhopig, cynisch, of afgesloten wraakzuchtig… Het is een verglijdende schaal waarin de creatieve krachten zich gaan richten op destructie. Ook dit is een doodsproces, dat niet zelden leidt tot echt fysiek sterven.

Het Huis van Marco Polo biedt een omgeving waarin deze initiatieprocessen bewust kunnen worden ervaren, en geleefd. Wij begeleiden door af en toe een lampje op te steken om je te laten zien waarmee je ook al weer bezig bent: het ontwikkelen van je instrumenten om de wereld te dienen!