Ontredderd in transitie

Ontredderd in transitie Jongvolwassenen op de rotonde

In het Huis van Marco Polo merken we regelmatig op dat jongeren, VO-diploma op zak en blij van school af te zijn geen idee hebben wat zij verder willen. Soms wordt een aantal studies geprobeerd maar ook weer losgelaten wegens gebrek aan innerlijke weerklank. De ontreddering die hiervan het gevolg kan zijn beschouwen we als niet-pathologisch, alhoewel het gedrag als erg zorgelijk kan worden ervaren door ouders, en andere opvoeders, geliefden. Speciaal bij HB-jongeren zal de ontreddering intens worden ervaren, gezien de grote gevoeligheden en het vermogen sterk extrapolerend de toekomst te conceptualiseren. Sterke gevoelens van falen, ontoereikend zijn, ongeschikt voor het leven.

In het mentoraat staan we voor de taak om perspectief te geven in deze transitie. Hier kunnen we de hulp inroepen van de wereldliteratuur uit alle tijden.

Voorbeelden zijn legio en te vinden in het werk van Goethe (Wilhelm Meister), Steinbeck (Catcher in the Rye), Tolkien (De Hobbit), J.K. Rawling (Harry Potter), Hermann Hesse (Narziss und Goldmund), Mark Twain’s Huckleberry Finn, Homerus’ Odyssee, James Joyce’s Portrait of the young artist as a young man….

Al vaker is de transitieperiode van adolescentie naar jongvolwassenheid een ‘coming of age’-proces genoemd. De toestand van de zich ontvouwende jongere in dit stadium wordt ook wel de liminale fase genoemd. (Op de drempel van het bewustzijn, tussen twee duidelijke toestanden in). Dabrovski noemt het proces positieve desintegratie. Positief, omdat het proces van uiteenvallen en weer tot integratie komen kan leiden tot een herintegratie op een hoger (meer complex) niveau van functioneren. Het eigenlijk integreren gebeurt uiteindelijk in het brein (sommigen zouden hier ziel zeggen) van de zich ontwikkelende mens. De ervaringen die hieraan ten grondslag liggen zijn zowel universeel als hyperpersoonlijk. Universeel omdat de ervaringen van innerlijke groei latent in elk mens aanwezig zijn, persoonlijk omdat de directe aanleiding tot de ervaring sterk cultureel bepaald is, en ook qua dynamische ambitus afhankelijk is van de persoonlijkheid en de emotionele diepgang van de betrokkene.

Ontreddering kan optreden als de liminale fase verstoken blijft van richtinggevende structuren vooraf, en eventueel tijdens het transitieproces. Als de jongere geen idee heeft (letterlijk) waar zij/hij doorheen gaat en waar de verschillende gevoelens, overwegingen, wils-impulsen vandaan komen dan kan het heel moeilijk zijn om een weg te vinden in het spirituele ‘bos’. Het was niet zomaar dat Dante in zijn Goddelijke Komedie’ een mentor koos: Vergilius, de Romeinse dichter uit de eerste eeuw. Hij leidde Dante rond door de onderwereld, het vagevuur en de hemelen en kon een bedding geven voor diens ervaringen.

Belangrijk is dat Dante Vergilius al kende en erkende voordat hij in de ontregelende ervaring stapte van de onderwereld. Dit ‘al kennen en kunnen vertrouwen’ op de begeleider is daarom belangrijk omdat dit een rustgevend anker vormt in de ongeschonden werkelijkheid.

De mentor werkt in zekere zin als een ‘attractor’ voor de mentee: deze kan herkennen dat de mentor de ervaring al heeft doorleefd, en vertrouwen heeft in een goede uitkomst. Ontreddering komt voort uit een gebrek aan structuur, en een gebrek aan structurerende rituelen. Spirituele orde is als een soort huishouden, dat onderhouden moet worden. Anders lijkt het op een prachtige keuken op een open vlakte waar zomaar een kudde gnoes doorheen kan trekken: ontredderende puinhoop. Je zou kunnen zeggen dat ‘leren huishouden’ een mogelijkheid biedt ontreddering weer tot vorm te laten komen. Dit huishouden kan ook letterlijk huishouden onderhouden betekenen, maar ook het doen van gewaarzijnoefeningen, het elke dag schrijven in een dagboek, of het elke dag tekenen van een aantal portretten, of het elke dag studeren op een muziekinstrument, of afwassen… (mmm). Eigenlijk steeds iets doen dat niet onmiddellijk zin heeft, maar dat je gewoonweg wilt doen. Heroriëntatie op je levensweg vanuit de ontreddering begint bij de kleine orde, de innerlijk besluitvaardigheid om dagelijks een taakje te doen, los van de noodzaak of zin hiervan. Dit vormt het stokje in de tollende suikers waardoor zich een suikerspin kan opwinden. Jongeren zoeken de oplossing vaak in het ontwikkelen van grote perspectieven, zonder te hebben geleerd hoe de eerste stap gezet wordt. (Dit kan overigens decennia duren weet ik uit eigen ervaring). Die eerste stap is een heel belangrijke stap, tenminste als er nóg één op volgt. Terugtrekken na de eerste stap en dan wat anders proberen op die rotonde kan leiden tot bijna permanente besluiteloosheid… De eerste/ tweede stap op een gekozen weg leidt uit de ontreddering….

Karel heeft van jongs af aan de sterke intuïtie gehad dat hij mensen in nood wil helpen, graag in het groot. Hij ziet dat dat kan door militaire assistentie, ontwikkelingshulp, medisch ondersteunen… maar hij kan zich in geen van de beroepen vinden die leiden tot het daadwerkelijk steun gaan verlenen. Eigenlijk weet hij niet op welk niveau hij wil helpen. Hij kent zichzelf nog niet genoeg om dit uit te kunnen zoeken. Om zijn ware missie te vinden zal hij waarschijnlijk eerst een aantal jaren ervaring op moeten doen om de dynamiek van zijn leven te leren kennen. Wellicht zelf een paar decennia van twaalf ambachten en 13 ongelukken, als een soort Wanderjahre… hoe groter het ideaal hoe meer ervaring er voor nodig is om het te realiseren (uitzonderingen daargelaten). Reve zei tegen een nog jonge geliefde die met hem leven wilde dat hij eerst nog 7 jaren moest rondhoereren. Dat is een typische mentoropmerking, en getuigt van wijsheid en inzicht in de noden van een jongvolwassene!

We hebben ontdekt dat de jongere het behulpzaam vindt als wordt gevraagd: “ben je bereid om de stem van je innerlijke leiding een tijdje in handen te geven van je mentor?” Dat geeft de mentor toestemming om te leiden, te adviseren, vragen te stellen, bedding te suggereren, het grote verhaal in contour te zetten.

Leve de ontreddering,

leve het schijnende licht

dat opvlamt in het donker.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *